Monday, 3 August 2020

A MAN FOR ALL SEASONS: FRITZ LANG INTERVIEWED BY AXEL MADSEN IN 1967


In this piece from our Summer 1967 issue, Fritz Lang, the towering figure of German cinema’s golden era, talks to critic and biographer Axel Madsen about his life and times, and his long career in Germany, France and Hollywood.

At 76, he is a man for all seasons. To a growing number of cinephiles, Fritz Lang, who stumbled into films in 1916 and became the towering name of Germany’s haunting but brief Golden Era, is a many-splendoured figure of cinema history and, perhaps more important, of its rewrites.

This Viennese, who still sports the junker’s insolent monocle and knows more four-letter words than the Berlin cab-driving fraternity, has spent nearly half his life in America, but his vision has its origin in the atmosphere of a fallen Germany. He has never forgiven the Hitler folly, but Germans haven’t forgotten his exile and, like Marlene Dietrich, he is badly loved beyond the Rhine. To compensate and to justify, he has become Francophil, pilgrim of festivals and citizen of Beverly Hills. To a thinning circle of friends, he is a man of many moods, thoughts and beliefs, someone living intensely because these are the autumn years with their regrets of things left undone, but also someone at peace with the relativity of accomplishments.Lang doesn’t think highly of Man, but has indulgence for his arts. To him, the twentieth century is Dachau and Hiroshima more than it is Einstein, acceleration of knowledge and humanitarianism through abundance. Mankind’s history is written thicker in blood than in poetry, and notions of brotherhood and the approaching century will not necessarily mark man’s mutation to braver worlds or final solutions to needs and inequity.

While whirling down the Summit Ridge Drive on a starry night after an evening heavy with Langian philosophy and Lily Latte’s mousse au chocolat, I have wondered if his essentially apocalyptic view of man’s future, which seems so out of place in the Californian never never land, is eminently personal or the inevitable conclusion of a generation which twice saw the world go up in flames. Glittering their insolent denial below are the million and one lights of the Los Angeles basin, the toolshop where man’s most daring dreams are invented, blueprinted, mocked up, prototyped and turned into streaks into the blue yonder. The awesome Californian scientific community has written off the dire prophecies of Huxley, Orwell and their generation as obsolete fantasies of another era. But high above the lights in Benedict Canyon, where the Beverly Hills slope into the Santa Monica Mountains, sits Lang, a Goethian figure of splendid isolation, a man of other worlds and other times who has but forbearance for the self-confidence of the future planners below. Seeing me to the car after a long evening, he stops in the scented, semi-tropical night to look at a full moon. “It’s a night for evil spirits and prayers of unloved maidens,” he smiles softly.

But Lang is also here-and-now appetites and heated argument for argument’s sake. Tell him you think Metropolis is great and he will machine-gun you with staccato whys. Tell him you think that the episode of The Avengers he has insisted on seeing looks like a remake of a Die Spinnen episode, and he will ham up an answer to the effect that you are a perfect idiot only because you thought of it first. Lang hates adulation but blooms in bouncy conversation, good cigars and filial irreverence. Tell him you think a new era is dawning in American cinema and he will shut you up with a blunt “Name one great American film in the last 20 years.” You may stammer a couple of titles, but he will reiterate his question until you give up and are forced to admit that there aren’t any.

Georges Sadoul has written silly things about him, he says, but if historians misrepresent him, it is his own fault. An untiring talker, Lang reacts as much as he acts and his answers are coloured by the context, the tone and repartie of a conversation. Ask him cold his opinion of Le Mépris and he will come up with a neat and lofty defence of Jean-Luc Godard’s integrity; but put the same question to him some time later in a flow of pleasant after-dinner chatter and he will make a plea for creators’ right to failures. He will add sarcastic afterthoughts about the vicissitudes of film-making, conjure up examples from his vast storehouse of anecdotes, and gracefully floor you with cynical portraits of persons you thought would be sacred cows even to him. Lang’s best audience and living encyclopedia when stories have to be authenticated or fleshed out with detail is Miss Latte, a former Berlin writer, with whom he has shared his life for the last 30 years. “Mickey,” he will call out in her direction, “isn’t it true Harry Cohn nearly didn’t want me to direct The Big Heat because I showed up with glasses and he found me less authoritarian than when wearing my monocle?” Lily will confirm the story and sometimes add a punchline he has forgotten.

Lang has the emigre passion for intrigue, but he has no taboos, only subjects he doesn’t care to dwell upon. One is his brief association with Bertolt Brecht in World War II Hollywood. Brecht was a haughty latecomer in the cautious German-speaking colony, arriving from his Scandinavian exile in 1941, and it was only because of an impassioned plea from Lion Feuchtwanger that the refugee playwright got the bread-and-butter writing job on Hangmen Also Die! (1942), the blatant propaganda picture both Lang and Brecht soon repudiated. Brecht had only contempt for cinema in general and for the Hangmen assignment in particular, but Lang manages to excuse his erstwhile screenwriter.

“Brecht got a raw deal here. There were endless fights with producers and so on,” is about all Lang will say. If pressed, he will add that their acquaintance was casual, that Brecht’s Santa Monica house was a weird place full of emigres forever playing chess, that the Feuchtwangers, critic Eric Bentley, the composers’ nucleus of the German colony, and, towards the end of the war, Charles Laughton, were his friends and that he himself is no Brecht fan. “I mean François Villon did all that five hundred years ago, n’est-ce pas?”

Money is another realm Lang doesn’t care about. Lang is not unmindful of the need for commercial pictures and has made his share. A majority of his American pictures have been box-office failures and he has developed a thick hide and clever phrases against pecuniary considerations. His enemies, and they are numerous, say his wife’s jewellery financed his 1933 exodus; others have it that he left behind a fortune accumulated as Germany’s top director. None of his last pictures were successes, but he lives in frugal comfort.

Germany is a vast subject. Lang made his last three films – Der Tiger von Eschnapur (The Tiger of Eschnapur), Das indische Grabmal (The Indian Tomb, 1958), Die tausend Augen des Dr. Mabuse (The 1000 Eyes of Dr Mabuse, 1960) – in Germany. His return in 1957 was welcome and the German press only soured on him after the costly Tiger and Indian Tomb duo – advance-billed as surefire launching pads for a resurrected German cinema – turned out to be box-office failures.

The city of Berlin has honoured Lang and the West German government decorated him in 1963 (France made him ‘officier des arts et lettres’ two years later), but another instance of German officialdom has teased old wounds. Lang was a jury member at the 1966 Rio de Janeiro festival and because he sneaked to the men’s room during the screening of Michael Pfleghar’s Serenade fiir zwei Spione, a storm was kicked up with embassy queries for an explanation of his ‘snubbing’ of the official West German entry. “Hitchcock claims a film’s length should be related to the endurance of the human bladder,” he sighs after telling me the story.

Lang has not yet seen any examples of ‘Bubi’s Kino’ (vs. ‘Papi’s Kino’; Bavarian slang for boy’s cinema versus ‘cinema de papa’). Alexander Kluge (Abschied von Gestern) was an assistant on The Indian Tomb. Lang knows about Der junge Toerless and is happy that Volker Schlöndorff has been able to sign a six-film contract with Universal. He gleefully rubs his hands when told that Hansjurgen Pohland’s filmisation of Gunter Grass’s Katz und Maus has become a political issue in Bonn because of its irreverent treatment of yesteryear’s master symbols, but shakes his head in disbelief at the Berlin entrepreneur Arthur Brauner’s folly of remaking Die Niebelungen.

“These young Germans are frightfully insolent, but so were we. However, they lack self-discipline. Eckelkamp told me one of these boys came to him with a project, saying he would die if he wasn’t able to make it. Eckelkamp thought of the French wave and decided to produce it. After five weeks shooting and a million marks, the young man came to Eckelkamp and said he was sorry but he had lost his feel for it and wouldn’t be able to finish the film.”

Lang is instinctively with ‘Bubi’s Kino’ and has no ready-made explanation for Germany’s failure to spawn a second Golden Era as fertile and explosive as Berlin’s festival of the arts after World War I. He feels one reason could be a lack of producers with vision. “There are no Erich Pommers these days. Some say Pommer destroyed UFA; he said UFA destroyed him. I really don’t know, but he was a bitter man to the end,” Lang sighs. “Producers want to be sure their films make it, but nothing is sure. Even death; I sometimes wonder. “

If the Serenade fiir zwei Spione affair sticks uncomfortably in Lang’s throat, he admits anti-German anthologies such as Siegfried Kracauer’s From Caligari to Hitler are unreadable today; and he finds there is something sick in U.S. television’s perpetual harping on World War II violence with series such as Rat Patrol, Combat, Jericho and Hogan’s Heroes. “But how can you imagine a country with 800 years of blood-drenched history becoming a model democracy overnight?” he asked me once with an expression that hesitated between anger and irony. More seriously, he admitted that the legendary heaviness and yearnings for netherworlds of the Teutonic soul are overworked cliches, and that no nation has any monopoly on cruelty. “What this country needs is perhaps an atomic war to learn to be human,” he added as a dark afterthought.

“The History of German Cinema is yet to be written and it won’t be Enno Patalas and the Filmkritik clique that will do it. But Sadoul has also written silly things about German cinema and me. What? Taking the sentence ‘We are all descendants of Cain’ out of one of my early films, he concludes that the all-obsessive theme of my life is guilt. I’m interested in other things also – in what happens to my characters. That’s why I don’t think Antonioni is very healthy for the younger generation, because his pictures say that there is nothing to hope for.”

But if Antonioni feels negativism is the message today?

“No. Film is too vast a medium for self-indulgence. It’s a dangerous tool and you must be responsible when you use it.”

You’re limiting cinema, then?

“And why not? I still think that the struggle is the important thing in life, even more important than goals. Brutality is permissible – dramatically. People no longer believe in hell and brimstone, or even in retribution, but they fear physical pain; so brutality is a necessary ingredient in dramatic development and denouement, as I’ve said before. But to tell people there is nothing – no.”

The son of Paula (nee Schlesinger) and Anton Lang, a prominent Vienna architect, Fritz is a graduate art student, painter and caricaturist making his first steps in Munich and Paris bohemia when the shot rings out from Sarajevo. Arrested by French authorities as an ‘enemy alien’, he manages to escape and to reach Vienna, where he is drafted into the Imperial Austrian Army. He serves on the Western Front, becomes a lieutenant and nearly loses his right eye when a shell explodes 50 feet from him. Evacuated to Germany, he sees a Max Reinhardt show for injured servicemen, plays in a Red Cross revue and feels the performing arts are to be his life. During a lengthy convalescence, he starts to write playlets and simple scenarios and in 1916, Joe May cranks out a two-reeler from a Lang scenario. At the end of the war, Lang mingles with Berlin’s demobilised artists. He soon gravitates toward cinema, newly discovered by dadaism and expressionism, meets Pommer, producer at DECLA (Deutsche Eclair) and works as a reader of scripts. He marries Thea von Harbou, already a well-known writer of thrillers. Together they collaborate on scripts. Pommer encourages Lang’s directing ambitions, and in 1919 Lang makes his first picture (after his own scenario), Halb Blut (Hal/breed), an exotic latter-day Madame Butterfly allegory.

Von Harbou, whom Lang divorced in 1934, has had a profound influence on the Golden Era, not only as the writer of her husband’s big silent movies but also as screenwriter for Murnau, Ewald Dupont and others. She never leaves the country and continues her career under the Nazi regime and through the post-war era, writing for Veit Harlan, Josef von Baky, Gerhard Lamprecht and others.

With Pommer producing and his wife writing, Lang makes three Die Spinnen serials, starring a fearless character named Kay Hoog, who is a cross between Judex and a Teutonic Dorian Gray forever fighting a secret, world-wide crime syndicate called The Spiders with headquarters in a Central American jungle. (Philippe de Broca pays tongue-in-cheek homage to The Spiders by ending L’Homme de Rio in a similar way-out decor with the same two-dimensional characters.) Lang specialises in exotica and makes a half- dozen small pictures laid in faraway lands, and follows up with Der müde Tod, a tale of romantic necrophilia in which Death allows two lovers to live their destiny over again three times; and, in 1922, the smash hit Dr. Mabuse, der Spieler.

UFA absorbs Deutsche Eclair and gets Pommer and Lang in the bargain. Die Niebelungen, which makes Lang world-famous, is a UFA double-feature taking seven months to shoot during 1923-24. It is a national monument to Germania and expressionistic architecture in which an Aryan Siegfried, loved by a long-tressed Kriemhild, rides through colossal, half-medieval, half-cubist sets to express primitive guilt, wrath and vengeance and foretell Wagnerian doom.

In 1925, Lang comes to America, stays eight weeks in Hollywood and on his return says he was “unbelievably impressed.” While on the boat waiting for the quarantine officers, he glimpses the Manhattan skyline and begins to plan a vast fable of the future.

The making of Metropolis, with its gigantic sets and cast of thousands, nearly ruins UFA, but the film impresses the German public and is widely discussed abroad. Picking up the Mabuse theme again, Lang makes Spione (1928), a story of a master criminal turning into a kind of Dr. Strangelove. The film is a hit, but Frau im Mond (1928), a science fiction yarn featuring a quite credible rocket trip to the moon, doesn’t impress. In 1931, Lang makes his first talkie, M, his most famous and, to himself, best film. Like so many Germans of the period, he is a profound romanticist, fascinated by cruelty, fear and horror. He personally knows and studies a number of murderers, including the notorious child slayer of Dusseldorf. M, based on this almost clinical interest, arouses comment all over the world.

German exhibitors beg Lang for another Mabuse picture. He is himself looking for some way in which to show his distaste for Hitler and his Brownshirts and makes Das Testament des Dr. Mabuse, the story of a mad scientist. Lang places Nazi philosophies in the mouth of the madman and the film is banned. The new regime is ready, however, to make allowances for Germany’s best known filmmaker, and Propaganda Minister Goebbels offers a leading post in the soon-to-be reorganised industry to Lang just before he leaves the country. In Paris, he adapts fellow Austro-Hungarian Franz Molnar’s Liliom with moderate success. David 0. Selznick, then vice-president of Metro-Goldwyn-Mayer, is visiting Paris and signs up the director.

Lang spends a long year in Culver City watching and learning English, and makes his American debut with Fury, an indictment of lynch law and mob rule with a front office- imposed ending, which is universally praised when released in 1936. After Fury, Lang leaves M-G-M and begins to freelance. You Only Live Once (1937) is a bitter tragedy of a young couple dogged by the police, and You and Me (1938) again stresses the responsibility of society to prisoners and ex-convicts. All this time Lang is studying American ways, and makes long trips through Nevada, Arizona and Navajo territories, leading to his pair of Westerns for Darryl Zanuck – The Return of Frank James (1940), with Henry Fonda in the title role, and Western Union (1941). Time magazine says of the latter that it has “the same swift pace and scenic beauty that distinguished John Ford’s Stagecoach.”

Between Pearl Harbour and VJ Day, Lang makes Man Hunt (1941), the story of a renowned English big-game hunter (Walter Pidgeon) who goes out to kill his biggest game; Hangmen Also Die, inspired by the slaying in a Prague street of Hitler’s Czechoslovakia Kommandant Reinhard Heydrich; The Ministry of Fear (1943), a Graham Greene adaptation starring Ray Milland; The Woman in the Window (1943) with Edward G. Robinson and Joan Bennett, and Scarlet Street (1945). After two 1946 policiers, Cloak and Dagger and The Secret Beyond the Door, Lang directs in 1949 House by the River and the next year the war movie American Guerrillas in the Philippines.

His next is his third and best Western, Rancho Notorious (screenplay by Daniel Taradash), followed by an adaptation of Clifford Odets’s Clash by Night (1951), the Anne Baxter-Richard Conte thriller Blue Gardenia, and the very successful The Big Heat with Glenn Ford and Gloria Grahame. His last four American films are Human Desire, an adaptation of Zola’s La Bete Humaine, the Niebelungen-accented Moonfleet (both in 1954) and the cheaply made, tightly constructed thrillers While the City Sleeps (1955) and Beyond a Reasonable Doubt (1956).

The majority of the last dozen pictures are box-office failures, and in 1957 Lang returns to Germany at Brauner’s invitation to recoup. For CCC Films in Berlin he makes two costly Eastern epics-remakes of his ex-wife’s Tiger from Eschnapur novel (von Harbou had died in 1954) and of Joe May’s 1921 serial The Indian Tomb; but these attempts at resurrecting the past are commercial disasters. “The world of these films had died with their public,” wrote Filmkritik, “and the missing dialogue with the sound screen … paralyses all bravura.” In 1960, Lang makes his 43rd and, to date, last of a lunatic asylum hypnotised by his patient. It was rather sophisticated, but Goebbels banned it on March 29, 1933 even before any trade screenings were held. Goebbels apologised and told me that he and Hitler had seen M together in a small-town moviehouse and they wanted me to make films for them.”

Jean Domarchi has formulated nebulous theories to the effect that Lang’s American movies are superior to his Berlin output. Lang refuses to cleave his work nationally but acknowledges that the 1920s were his most creative and independent years. He rather likes his three Westerns and tells how an Arizona old-timer wrote him that Western Union was the most authentic Western he had seen. Lang was to have made a fourth Western in 1950, Winchester ‘73, but after his option on Stuart N. Lake’s novel expired, Universal assigned Anthony Mann to direct it.

Lang has no love for the U.S. film industry and says he would never again make a Hollywood picture. Retrospectively, however, he admires the iron fists of ‘czars’ like Cohn and Mayer. “Hollywood exists only to make money. I haven’t seen an American picture in years that I would like to see again and that’s some sort of guideline for me. I hate over-dialogued cinema and that’s where America is right now. I have seen a lot of TV recently, for reasons… anyway, TV is awful, it’s like looking at a play with opera glasses.”

To Lang, directing is applied psychology and a good director is simply a good analyst. “The power of the screen has always been its intimacy– at least up to CinemaScope, which I hate. The director would command an audience to see only what he regarded as dramatically important. He used the close-up to say something without distractions. But Godard never uses any close-ups, which is contradictory since he and his contemporaries are interested in form. I’m more interested in content, I must confess, but something does come out of the form-over-content thinking.”

Lang cites the Jack Palance-Brigitte Bardot fatal car accident in Le Mepris as a revealing example of the generation gap. “Now, we would have shown the whole thing – the car at high speed, whining tires, impact, all those things – but Godard is more interested in what the accident does to the story, the surviving characters. His interest is in the consequences of things. There is a great difference in work methods also. My generation, when we started in the silent era, had to think in terms of action. We created pictures in motion. Godard, who is very consistent, goes to great pains to continue our work. Our methods are different, of course. I come to a studio in the morning knowing what I want. I don’t change.

“Sound is rarely used dramatically these days and yet the world is becoming auditive, Easternising itself. Our civilisation is moving away from the visual toward the auditive. The visual is the only sense that gives us detachment, objectivity, rationality. All the other senses are irrational, discontinuous and disconnected, especially sound. We’re Easternising ourselves …”

Lang thinks Metropolis is pretty bad today (“that shot of Eric Masterman holding back the man-sized hands of the clock is really too much, isn’t it?”), but he doubts whether a new Metropolis could be made, whether there is really anything new to say. “All right, so man has to live with the machine,” he says with an annoyed gesture of helplessness. “Is that a message today? He still has to live with himself first.”

Lang can make an eloquent plea for youth and on more than one occasion has gone out of his way to help young Europeans coming to Hollywood. I have seen him spend an hour painstakingly composing and rewriting a letter of recommendation for a young German trying to break the union barrier, gallantly offering to say the youth was his assistant on his latest picture if it would help.

Lang thinks the Californian university youth with its generosity and golden insouciance is beautiful, as are its revolts, but he has a father’s apprehension for its future. “They shouldn’t fight their parents’ battles although it’s hard for us to admit,” he smiles. “Let’s not diminish their birth-right.”

 

*Source: www.bfi.org.uk/


Monday, 27 July 2020

RENE KAES: IDEOLOGY



«Στα τέλη του 1970, μετά τον Μάη του '68, πολλοί συγγραφείς στην Ευρώπη διακήρυσσαν τον θάνατο των ιδεολογιών. Βάσιζαν τους ισχυρισμούς τους στην κατάρρευση των μεγάλων ογκόλιθων της ολοκληρωτικής σκέψης που είχαν συγκροτηθεί στα τέλη του 19ου αιώνα και οργάνωσαν τις τεράστιες καταστροφές του αιώνα που ακολούθησε [...] επεξέτεινα, ωστόσο, την ανάλυση μου και στη μελέτη των ριζοσπαστικών και διακηρυγμένα καταστροφικών ιδεολογιών εκείνων των μαύρων χρόνων της Ευρώπης της δεκαετίας του 1970-1980, των Δικτατοριών της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας και των μαζικών τρομοκρατικών επιθέσεων των τζιχαντιστών. [...] Η ιδεολογία καταργεί την Πολυπλοκότητα, που σε κάθε ζωντανή σκέψη ενσταλάζει την αμφιβολία, την Πολλαπλότητα και την Ετερογένεια, μην αναγνωρίζοντας στα γεγονότα παρά μία και μοναδική, κάθε φορά, αιτιότητα. Υπ' αυτή την έννοια, η ιδεολογία δεν πεθαίνει ποτέ. Το να διακυρύσσουμε τον θάνατο της διαψεύδοντας τις διάφορες εκφάνσεις της συνιστά παραγνώριση του γεγονότος ότι η ιδεολογία δεν ορίζεται από συγκεκριμένο περιεχόμενο: ένα πολιτικό ή θρησκευτικό δόγμα, μια επιστημονική θεωρία ή μια φιλοσοφία κάλλιστα μπορούν να λειτουργούν σύμφωνα με το πρότυπο της ιδεολογίας. Ο Freud είχε ήδη υποστηρίξει το 1932 πως ακόμα και η ψυχανάλυση, περιορισμένη σε μια Weltanschauung, μια κοσμοαντίληψη, ενδέχεται να λειτουργεί ως ιδεολογία. [...] Αυτό που ορίζω ως "Ιδεολογική Τοποθέτηση" συγκροτείται από την τριπλή αναφορά στην "Παντοδύναμη Ιδέα", στα "Δομικά" ή "Σκληρά Ιδεώδη" και στο "Αλλοτριωτικό Είδωλο". Μια ιδεολογική θέση δημιουργείται κάθε φορά που ο ψυχικός χώρος ενός υποκειμένου, μιας ομάδας ή ενός θεσμού είναι ή βιώνεται απειλούμενος. [...] Από ψυχαναλυτική σκοπιά, η διαμόρφωση, η συνεκτικότητα και οι λειτουργίες τις ιδεολογίας, σε ορισμένες περιπτώσεις, παρουσιάζουν παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτά της παρανοειδούς-σχιζοειδούς θέσης, ενώ σε άλλες με εκείνα τις καταθλιπτικής θέσης. Τα βασικά, δηλαδή, άγχη, οι σχέσεις με προστατευτικά αντικείμενα, οι μηχανισμοί άμυνας ενάντια σ' αυτά και οι διαδικασίες εξόδου που αντιστοιχούν σε κάθεμια από αυτές τις θέσεις συνθέτουν και στην περίπτωση της ιδεολογίας αντίστοιχους ενδιαφέροντες συνδυασμούς. [...] Η ελαχιστοποίηση ή και απάλειψη της Πολλαπλότητας, της Ετερογένειας και της Ιδιαιτερότητας είναι τα τρία κατ' εξοχήν στοιχεία των βίαιων και ακραίων ιδεολογιών. Κάθε φορά που η Πολλαπλότητα, η Ετερογένεια και η Ιδιαιτερότητα εξαλείφονται έχουμε "Κλειστές Ιδεολογίες", την διεκδίκηση της ομοιογενούς εθνικής προέλευσης, την ιδεολογία της φυλετικής καθαρότητας, την απόρριψη του ξένου, τις γενοκτονίες, τις πολιτικές εκφράσεις του εθνικισμού, την "φυλετική" αντίληψη της ταυτότητας κ.ο.κ. [...] Η ιδεολογία συνιστά την κατ' εξοχήν συλλογική αμυντική κατασκευή απέναντι στο άγχος της απειλής που δέχεται η ύπαρξη και, όπως κάθε σύμπτωμα, κρατιέται από την ιστορία ενός έκαστου όσο κι από την κοινή και μοιραζόμενη ιστορία. [...] Η ιδεολογία είναι ένας τρόπος σκέψης ενάντια στην διαδικασία σκέψης..»


*René Kaës, Η Ιδεολογία - Το Ιδεώδες, η Ιδέα, το Είδωλο, μτφρ. Κλήμης Ναυρίδης, εκδ. απαζήση, Αθήνα 2019.


Tuesday, 14 July 2020

MARCEL PROUST: IN SEARCH OF LOST TIME


Έτσι, για καιρό, όταν, ξύπνιος τη νύχτα, ξαναθυμόμουν το Κομπραί, δεν έβλεπα παρά μόνο ένα κομμάτι φωτεινής επιφάνειας να ξεχωρίζει μεσ' από αξεδιάλυτα σκοτάδια, σαν αυτά που η αναλαμπή πυροτεχνημάτων ή κάποια ηλεκτρική προβολή τα φωτίζει και τα κομματιάζει σ΄ ένα κτήριο, ενώ τα άλλα τμήματα μένουν πνιγμένα στη νύχτα: το μικρό σαλόνι, η τραπεζαρία, η αρχή της σκοτεινής αλέας απ' όπου θα 'ρχόταν ο κύριος Σουάν, ο ασυναίσθητος αίτιος για τις θλίψεις μου, ο προθάλαμος που περνούσα τραβώντας για το πρώτο σκαλοπάτι της σκάλας, τόσο σκληρή να την ανέβω, και, στην κορφή, η κρεβατοκάμαρά μου με το μικρό διάδρομο, με την τζαμωτή πόρτα για την είσοδο της μαμάς΄ με δυο λόγια, αυτό που έβλεπα ήταν, κοιταγμένο πάντα την ίδια ώρα, απομονωμένο απ' ό, τι θα μπορούσε να υπάρχει ολόγυρα, ξεχωρίζοντας μόνο του πάνω στο σκοτάδι, το σκηνικό το αυστηρά απαραίτητο για το δράμα του νυχτερινού γδυσίματός μου για τον ύπνο΄ λες και το Κομπραί το αποτελούσαν μόνο δυό πατώματα, που τα ένωνε μια στενή σκάλα, λες κι ήταν πάντα εφτά η ώρα το βράδυ. Είν'αλήθεια πως θα μπορούσα ν' απαντήσω σ' όποιον με ρωτούσε πως το Κομπραί περιλάμβανε κι άλλα πολλά και πως υπήρχε και σε άλλες ώρες. Αλλά καθώς ό, τι θα θυμόμουν θα μου το πρόσφερε μόνο η συνειδητή μνήμη, η μνήμη που την καθοδηγεί η νόηση, και καθώς οι πληροφορίες που μας δίνει για το παρελθόν δεν περισώζουν τίποτ'απ'αυτό, δεν θα είχα ποτέ τη διάθεση να σκεφτώ το υπόλοιπο αυτό τμήμα του Κομπραί. Όλο αυτό ήταν στην πραγματικότητα νεκρό για μένα. Νεκρό για πάντα; Ίσως. Υπάρχει πολύ τυχαίο σ' όλ'αυτά. Και ένα δεύτερο τυχαίο, ο θάνατός μας, συχνά δε μας επιτρέπει να περιμένουμε για καιρό την εύνοια του πρώτου. Βρίσκω πολύ λογική την κελτική δοξασία πως οι ψυχές αυτών που χάσαμε βρίσκονται δέσμιες σε κάποιο κατώτερο πλάσμα, σ' ένα ζώο, ένα φυτό, ένα πράγμα άψυχο, χαμένες πραγματικά για μας ως τη μέρα- και για πολλούς δεν έρχεται ποτέ-που τυχαίνει να περάσουμε πλάι στο δέντρο, ν 'αποκτήσουμε το αντικείμενο που είναι η φυλακή τους. Τότε σκιρτούν, μας καλούν, και μόλις τις αναγνωρίσουμε, τα μάγια λύνονται. Τις λευτερώσαμε, νίκησαν το θάνατο και επιστρέφουν να ζήσουν μαζί μας. Έτσι συμβαίνει και με το παρελθόν μας. Χαμένος κόπος να γυρεύουμε να το ανακαλέσουμε, όλες οι προσπάθειες της νόησής μας είναι άσκοπες. Είναι κρυμμένο έξω απ' την περιοχή της, δεν το φτάνει, μέσα σε κάποιο υλικό αντικείμενο (στην αίσθηση που θα μας έδινε το υλικό αυτό αντικείμενο) που δεν υποπτευόμαστε. Το αντικείμενο αυτό, από την τύχη εξαρτάται αν θα το συναντήσουμε πριν πεθάνουμε ή αν δεν θα το συναντήσουμε. Από πολλά κιόλας χρόνια, δεν επιζούσε πια τίποτε για μένα απ' το Κομπραί, παρά μόνο η σκηνή και το δράμα της ώρας που έπρεπε να πλαγιάσω, όταν, μια χειμωνιάτικη μέρα, μόλις γύρισα στο σπίτι, η μητέρα μου, βλέποντας πως κρύωνα, πρότεινε να μου δώσει, μόλο που δεν το συνήθιζα, λίγο τσάι. Στην αρχή αρνήθηκα κι ύστερα, δεν ξέρω γιατί, άλλαξα γνώμη. Έστειλε να φέρουν ένα απ' αυτά τα κοντόχοντρα γλυκά που ονομάζονται Μικρές Μαντλέν και φαίνονται σαν να έχουν χυθεί στην αυλακωτή φόρμα μιας αχιβάδας. Και σε λίγο, μηχανικά, εξουθενωμένος από την πληχτική μέρα και την προοπτική ενός θλιβερού αύριο, έφερνα στα χείλη μου μια κουταλιά τσάι όπου είχα αφήσει να μουλιάσει ένα κομμάτι μαντλέν. Αλλά τη στιγμή που η γουλιά, ανακατεμένη με τα ψίχουλα του γλυκού, άγγιξε τον ουρανίσκο μου, σκίρτησα, προσέχοντας κάτι καταπληκτικό που συνέβαινε μέσα μου. Μια γλυκιά απόλαυση με είχε κυριεύσει, απομονωμένη, χωρίς να ξέρω την αιτία της. Μου είχε ξαφνικά κάνει τις περιπέτειες της ζωής αδιάφορες, ακίνδυνες τις καταστροφές της, ανύπαρκτη τη συντομία της, με τον ίδιο τρόπο που επενεργεί ο έρωτας, πλημμυρίζοντάς με μια πολύτιμη ουσία : ή μάλλον η ουσία αυτή δεν ήταν μέσα μου, ήμουν εγώ. Είχα πάψει να νιώθω τον εαυτό μου μέτριο, τυχαίο, θνητό. Από πού μπορούσε να μου έρχεται αυτή η έντονη χαρά; Αισθανόμουν πως ήταν συνυφασμένη με τη γεύση του τσαγιού και του γλυκού, αλλά και πως την ξεπερνούσε απεριόριστα, πως δε μπορούσε να είναι της ίδιας φύσης. Από πού ερχόταν; Τι σήμαινε; Που θα τη συλλάβω; Πίνω μια δεύτερη γουλιά και δεν βρίσκω σ' αυτήν τίποτα περισσότερο από την πρώτη, πίνω μια τρίτη και μου προσφέρει κάτι λιγότερο από τη δεύτερη. Είναι καιρός να σταματήσω, η ενέργεια του ποτού φαίνεται να μειώνεται. Είναι φανερό πως η αλήθεια που γυρεύω δεν βρίσκεται σ' αυτό, αλλά μέσα μου. Αυτό την ξύπνησε, αλλά δεν την γνωρίζει, και μπορεί μόνο να την επαναλαμβάνει ασταμάτητα, με ολοένα λιγότερη δύναμη, αυτή την ίδια μαρτυρία που δεν είμαι σε θέση να ερμηνεύσω και που θέλω τουλάχιστον να μπορέσω να ξαναζητήσω και να ξαναβρώ ανέπαφη, στη διάθεσή μου, σε λίγο, για ένα αποφασιστικό ξεκαθάρισμα. Ακουμπώ το φλιτζάνι και απευθύνομαι στη σκέψη μου. Η σκέψη μου πρέπει να βρει την αλήθεια. Αλλά πώς; Σκληρή αβεβαιότητα, κάθε φορά που η σκέψη νιώθει πως την ξεπερνά ο ίδιος ο εαυτός της΄ όταν αυτός, ο ερευνητής, είναι ταυτόχρονα κι όλη η σκοτεινή χώρα που πρέπει να ερευνήσει κι όπου όλα του τα εφόδια δεν τον βοηθούν σε τίποτα. Να ερευνήσει; Όχι μόνο: να δημιουργήσει. Βρίσκεται απέναντι σε κάτι που δεν υπάρχει ακόμα και που μόνον αυτός μπορεί να πραγματοποιήσει, κι ύστερα να το φέρει μέσα στο δικό του φως. Κι αρχίζω πάλι ν' αναρωτιέμαι ποια μπορούσε να' ναι αυτή η άγνωστη κατάσταση, που δεν την έφερνε καμιά λογική απόδειξη , αλλά το αυταπόδεικτο της ευτυχίας της, της πραγματικότητας της, που μπροστά της οι άλλες πραγματικότητες εξανεμίζονταν. Θέλω να προσπαθήσω να την κάνω να ξαναφανεί. Πάω πίσω με τη σκέψη στη στιγμή που πήρα την πρώτη κουταλιά τσάι. Ξαναβρίσκω την ίδια κατάσταση, χωρίς περισσότερη ενάργεια. Απαιτώ από τη σκέψη μου μεγαλύτερη προσπάθεια, να ξαναφέρει για μιαν ακόμη φορά την αίσθηση που χάνεται. Και, για να μη σπάσει τίποτα την ορμή με την οποία θα προσπαθήσει να την ξανασυλλάβει, απομακρύνω κάθε εμπόδιο, κάθε σκέψη ξένη, προστατεύω τα αυτιά μου και την προσοχή μου από τους θορύβους της γειτονικής κάμαρας. Όμως, καθώς νιώθω τη σκέψη μου να κουράζεται χωρίς αποτέλεσμα, την πιέζω, αντίθετα, να δεχτεί τον περισπασμό που της αρνιόμουν, να σκεφτεί κάτι άλλο, ν' ανακτήσει δυνάμεις πριν από μιαν υπέρτατη προσπάθεια. Ύστερα για δεύτερη φορά δημιουργώ ένα κενό μπροστά της, ξανατοποθετώ απέναντί της τη γεύση της ακόμα πρόσφατης πρώτης γουλιάς και νιώθω να σκιρτά μέσα μου κάτι που μετακινείται, που θα θελε ν' ανυψωθεί, κάτι που ξέφυγε, λες απ΄την άγκυρά του, σε μεγάλο βάθος΄ δεν ξέρω τι είναι, ανεβαίνει όμως αργά΄ αισθάνομαι την αντίσταση κι ακούω το σάλαγο απ΄τις αποστάσεις που διασχίζει. Σίγουρα αυτό που δονείται έτσι στο βάθος του είναι μου πρέπει να 'ναι η εικόνα, η οπτική ανάμνηση που, δεμένη μ' αυτή τη γεύση, προσπαθεί να την ακολουθήσει, για να φτάσει ως εμένα. Αγωνίζεται όμως πολύ μακριά, πολύ συγκεχυμένα΄ μόλις που διακρίνω την ουδέτερη αντανάκλαση, όπου μπερδεύεται το άπιαστο στροβίλισμα των χρωμάτων που αναταράχτηκαν΄ δεν μπορώ όμως ν' αναγνωρίσω τη μορφή, να της ζητήσω, αφού είναι ο μόνος δυνατός διερμηνέας, να μου μεταφράσει τη μαρτυρία της σύγχρονής της, της αχώριστης συντρόφου της, της γεύσης, να της ζητήσω να μου πει για ποια ειδική περίσταση, για ποια περασμένη εποχή πρόκειται. Θα φτάσει άραγε ως τη επιφάνεια της καθαρής μου συνείδησης, αυτή η ανάμνηση, η στιγμή απ' τα παλιά, που η έλξη μιας στιγμής απαράλλακτης ήρθε από τόσο μακριά να προκαλέσει, να συγκινήσει, να ξεσηκώσει στα κατάβαθά μου; Δεν ξέρω. Τώρα δεν νιώθω πια τίποτα, έχει σταματήσει, έχει ίσως βουλιάξει ξανά΄ ποιος ξέρει αν θ' αναδυθεί πάλι ποτέ απ΄τη νύχτα της; Πρέπει να ξαναπροσπαθήσω, δέκα φορές απ την αρχή, να σκύψω επάνω της. Κι όπως πάντα, η νωθρότητα που μας εκτρέπει από κάθε δύσκολη προσπάθεια, από κάθε έργο σημαντικό, με συμβούλεψε να τα εγκαταλείψω όλα, να πιω το τσάι μου και να σκεφτώ μόνο τις σημερινές μου σκοτούρες, τις αυριανές μου επιθυμίες, που αφήνονται να τις αναμασώ χωρίς κόπο. Και ξαφνικά παρουσιάστηκε η ανάμνηση. Αυτή η γεύση ήταν η γεύση του μικρού κομματιού της μαντλέν που την Κυριακή το πρωί στο Κομπραί (τη μέρα εκείνη δεν έβγαινα πριν απ' την ώρα της λειτουργίας) μου πρόσφερε η θεία μου η Λεονί, όταν πήγαινα να της πω καλημέρα στο δωμάτιό της, αφού πρώτα το βουτούσε στο τσάι ή στο φλαμούρι της. Η όψη της μικρής μαντλέν δεν μου' χε θυμίσει τίποτα πριν να τη γευτώ΄ ίσως γιατί, έχοντας δεί συχνά από τότε μικρές μαντλέν, χωρίς όμως να τις δοκιμάσω, πάνω στα ράφια των ζαχαροπλαστείων, η εικόνα τους είχε εγκαταλείψει εκείνες τις μέρες του Κομπραί για να δεθεί μ' άλλες πιο πρόσφατες΄ ίσως γιατί, απ' αυτές τις αναμνήσεις τις εγκαταλειμμένες τόσον καιρό έξω απ' τη μνήμη, δεν επιζούσε τίποτα, όλα είχαν διαλυθεί΄ οι μορφές- κι αυτή ακόμα του μικρού κοχυλιού της ζαχαροπλαστικής, τόσο στρουμπουλά αισθησιακού κάτω απ΄τις αυστηρές κι ευλαβικές πτυχές του- είχαν διαλυθεί ή, κοιμισμένες, είχαν χάσει τη δύναμη της επέκτασης που θα τους επέτρεπε να ξαναδεθούν με τη συνείδηση. Όταν όμως από ένα μακρινό παρελθόν τίποτα δεν επιζεί, αφού πεθάνουν οι άνθρωποι, αφού καταστραφούν τα άψυχα, μόνες, πιο φθαρτές , αλλά πιο μακρόβιες, πιο άυλες, πιο επίμονες, πιο πιστές, η όσφρηση και η γεύση ζουν για καιρό ακόμα, σαν τις ψυχές, για να θυμούνται, να περιμένουν, να ελπίζουν, πάνω σ'όλα αυτά τα ερείπια, να βαστούν χωρίς να λυγίζουν, πάνω στη μικρή σχεδόν άυλη σταγόνα τους, το τεράστιο οικοδόμημα της ανάμνησης. Και μόλις αναγνώρισα τη γεύση του κομματιού της μαντλέν βουτηγμένο στο φλαμούρι που μου'δινε η θεία μου (μόλο που δεν ήξερα ακόμα τότε και μπόρεσα μόνο πολύ αργότερα ν' ανακαλύψω γιατί η ανάμνηση αυτή μ' έκανε τόσο ευτυχισμένο), αμέσως, το παλιό γκρίζο σπίτι πάνω στο δρόμο όπου βρισκόταν το δωμάτιό της, ήρθε σαν σκηνικό θεάτρου να στηθεί μπροστά στο εξοχικό σπιτάκι που'βλεπε στον κήπο και το χαν χτίσει για τους γονείς μου στο πίσω του μέρος και μαζί με το σπίτι, την πόλη, απ΄το πρωί ως το βράδυ και μ' οποιοδήποτε καιρό, την Πλατεία όπου μ' έστελναν πριν απ' το γεύμα, τους δρόμους όπου πήγαινα να κάνω θελήματα, τα εξοχικά δρομάκια που παίρναμε όταν ο καιρός ήταν καλός. Και σαν το παιχνίδι που διασκεδάζει τους Ιάπωνες, όταν μουσκεύουν σε μια κούπα πορσελάνης γεμάτη νερό μικρά κομμάτια χαρτί, αξεχώριστα ως τότε, μα που μόλις βραχούν, τεντώνονται, στρίβουν, χρωματίζονται, διαφοροποιούνται, γίνονται λουλούδια, σπίτια, πρόσωπα στέρεα και που τ'αναγνωρίζεις, έτσι και τώρα όλα τα λουλούδια του κήπου μας και του πάρκου του κυρίου Σουάν, και τα νούφαρα της Βιβόν, κι οι καλοί άνθρωποι του χωριού και τα μικρά τους σπίτια, κι η εκκλησιά κι όλο το Κομπραί και τα περίχωρά του, ολ΄αυτά που παίρνουν μορφή και υλική υπόσταση, βγήκαν, πόλη και κήποι, απ ' το φλιτζάνι μου με το τσάι.

 

*Μαρσέλ Προυστ, Αναζητώντας το χαμένο χρόνο, μτφρ: Παύλος Α. Ζάννας, επιμ. Παναγιώτης Πούλος, εκδ. Εστία.

Tuesday, 7 July 2020

PETER GREENAWAY: 10 ESSENTIAL MOVIES


Peter Greenaway's 10 Essential Movies

1. The Falls (1980)

2. The Draughtsman's Contract (1982)

3. A Zed & Two Noughts (1985)

4. The Belly of an Architect (1987)

5. Drowning by Numbers (1988)

6. The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover (1989)

7. Prospero's Books (1991)

8. The Baby of Mâcon (1993)

9. The Pillow Book (1996)

10. Nightwatching (2007) 


...........................................................................................................................................

" Both the tone and content of his films are cool (his dark tales of devious scheming and deadly revenge and insistence on the vulnerability of human flesh have provoked charges of misanthropy), but the stately tracking shots, ornate compositions, barbed, witty dialogue and endless allusions can be enthralling: watching a Greenaway film is akin to seeing a bizarre encyclopaedia come to life.”
― Geoff Andrew, The Director's Vision, 1999.


"
Peter Greenaway is one of Britain's most original and controversial directors… In addition to his work as a film-maker, he has also produced paintings, written books, had several one-man shows and curated exhibitions worldwide… Greenaway retains control over his films by working independently and generally writing his own scripts. His films are characterised by consummate design, lavish photography (Sacha Vierny often acts as cinematographer) and evocative scores (usually Michael Nyman).”
― Pauline Reay, Contemporary British and Irish Film Directors: A Wallflower Critical Guide, 2001.


"
There are contradictions in Greenaway’s works, a fact that seems to openly provoke divided opinion. Some would suggest that the fecundity of his vision and intellectual rigor are the stuff of great cinema; others, while admitting his originality, would still look for evidence of a deeper engagement with film as a medium, rather than as a vehicle for ideas. Lauded in Europe, under-distributed in the United States, loved and reviled in his own country, Greenaway is, nevertheless, in an enviable position for a filmmaker.”
― Saul Frampton & Rob Edelman, The St. James Film Directors Encyclopedia, 1998.


"
Expect a film by Peter Greenaway to both offend and impress you. You could equally be entering Greenaway's own private art gallery or the jaws of hell. The visual detail in Greenaway's work is amazing, be it after the style of Breughel or Bosch, although his narratives are spare and often elliptical. He has flirted with mainstream acceptance more than that other master of painterly, if often repellent images on film, Derek Jarman, but has always veered away again to the fringes of homo-erotic fantasy.”
― David Quinlan, Quinlan's Illustrated Guide to Film Directors, 1999.


"
Greenaway is not to everyone’s taste—but he does not claim to be. “I have often thought it was very arrogant to suppose you could make a film for anybody but yourself.” Which doesn’t mean that the lone, self-sufficient artist may not also be marked by arrogance. Greenaway is a filmmaker as one might be a modern painter or an experimental novelist. Despite the considerable art-house success of both The Draughtsman’s Contract and The Cook, the Thief…, he is not just a confessed intellectual, but someone fascinated by games, number theory, structuralist principles, and unmitigated aesthetics.”
― David Thomson, The New Biographical Dictionary of Film, 2010.


"
One of Britain's leading auteurs, Greenaway trained as a painter before spending eleven years, beginning in 1965, as a film editor. During this period he began making short, highly formalist films influenced by structural linguistics, ethnography and philosophy… An acclaimed study of 18th-century sexual intrigue set in an English country house, The Draughtsman's Contract staked out its director's central concerns with formal symmetries and parallels; each element of the plot was mirrored and repeated several times in order to create an elaborate, baroque structure, which proved popular with critics and public alike.”
― The Hollywood.com Guide to Film Directors, 2004.


...........................................................................................................................................


Peter Greenaway's 10 Favourite Movies


1. Strike (1925) by Sergei Eisenstein.

2. The Rules of the Game (1939) by Jean Renoir.

3. The Seventh Seal (1957) by Ingmar Bergman.

4. Throne of Blood (1957) by Akira Kurosawa.

5. Breathless (1960) by Jean-Luc Godard.

6. Last Year at Marienbad (1961) by Alain Resnais.

7. La Notte (1961) by Michelangelo Antonioni.

8. 8½ (1963) by Federico Fellini.

9. Fellini's Casanova (1976) by Federico Fellini.

10. The Marquise of O (1976) by Eric Rohmer.



*Source: TimeOut (1995)

Friday, 3 July 2020

TONY LAWSON: TRANSCENDENTAL ARGUMENTS


   In general, a transcendental argument takes some generalised features of experience (the premises) and infers conditions for these features to be the case (the conclusion). The status or credibility of a transcendental argument depends, therefore, in part upon the premises from which the argument proceeds. To what extent are the premises employed really generalised and uncontested observations? Moreover, the status of a transcendental argument will rest on the deductions made from the premises to their underlying conditions. If it is claimed that these conditions are necessary for the features of experience to be possible, deductions made can leave no room for doubt. The full epistemological burden of the argument will rest upon the initial premises and the subsequent deductive inferences made. If the claim made, however, is relaxed from necessary conditions to plausible explanations that will render the premises intelligible, the epistemological burden of the argument will be somewhat different. In such cases, the transcendental deductions will only aim at rendering acceptable and likely explanations of the initial observations. There may, in other words, be other possible explanations. Additional support for the conclusion offered may then be sought in sources outside the transcendental argument itself, such as specific empirical examples, illustrations and so on that bear on the questions at hand. Invoking additional backing of this kind, however, makes us leave the realm of ‘pure’ philosophising and enter the realm of combined philosophical and scientific enterprise.

   While transcendental arguments, under ideal conditions, might be relied upon to produce conclusions of high credibility, the prospects for such attainment when applied to social material are rather unpromising. Within the social sphere it is hard to find uncontested generalised observations of relevant features. And even if sufficiently interesting and uncontested generalised features were to be obtained, deductions made from them are quite unlikely to support claims to necessary underlying conditions for the premises to be the case. Due to the complexity of social reality one will, more often than not, have to settle for the more modest claim of plausible explanations in deductions or inferences of this kind. In general then, transcendental arguments within the social realm can hardly be relied upon to provide decisive arguments for the existence of any phenomena of interest, and hence for supplying a ‘pure’ philosophical or rationalistic support of any social ontology.

 

*Lawson (2009), Tony, Ontology & Economics, Routledge Taylor & Francis Group, London, p.p. 47-48.

Thursday, 25 June 2020

12 ESSENTIAL PHILOSOPHICAL DOCUMENTARIES


1. Heidegger - Thinking the Unthinkable (1999) by Jeff Morgan.

2. Nietzsche - Beyond Good and Evil (1999) by Simon Chu.

3. Sartre - The Road to Freedom (1999) by Louise Wardle.

4. Derrida (2002) by Kirby Dick.

5. The Ister (2004) by David Barison.

6. Return to Source: Philosophy & The Matrix (2004) by Josh Oreck.

7. Zizek! (2005) by Astra Taylor.

8. The Pervert's Guide to Cinema (2006) by Sophie Fiennes.

9. Lake of Fire (2006) by Tony Kaye.

10. Examined Life (2008) by Astra Taylor.

11. Being in the World (2010) by Tao Ruspoli.

12. The Pervert's Guide to Ideology (2012) by Sophie Fiennes.

 

 

*By Philippos V Philios.

Wednesday, 24 June 2020

12 ESSENTIAL FILMS ABOUT PHILOSOPHERS




1. Socrates (1971) by Roberto Rossellini.

2. Augustine of Hippo (1972) by Roberto Rossellini.

3. Blaise Pascal (1972) by Roberto Rossellini.

4. Giordano Bruno (1973) by Giuliano Montaldo.

5. Cartesius (1974) by Roberto Rossellini.

6. Beyond Good and Evil (1977) by Liliana Cavani.

7. Wittgenstein (1993) by Derek Jarman.

8. The Last Days of Immanuel Kant (1996) by Philippe Collin.

9. Days of Nietzsche in Turin (2001) by Júlio Bressane.

10. Agora (2009) by Alejandro Amenábar.

11. Hannah Arendt (2012) by Barbara Sukowa.

12. The Young Karl Marx (2017) by August Diehl.


*By Philippos V Philios.

Sunday, 31 May 2020

ROSENCRANTZ & GUILDENSTERN ARE DEAD (1990) BY TOM STOPPARD

Το “Rosencrantz & Guildenstern Are Dead” είναι θεατρικό έργο του πολυβραβευμένου βρετανού θεατρικού συγγραφέα Tom Stoppard που ανέβηκε για πρώτη φορά στο σανίδι το 1966. Εικοσιτέσσερα χρόνια αργότερο ο Stoppard το σκηνοθέτησε και για την μεγάλη οθόνη. Το θεατρικό είναι εμπνευσμένο από τον “Hamlet” του William Shakespeare. Οι Rosencrantz και Guildenstern είναι οι δύο παιδικοί φίλοι του Hamlet που o Βασιλιάς Claudius - ο οποίος δολοφόνησε τον πατέρα του Hamlet και παντρεύτηκε την γυναίκα του παίρνοντας έτσι τον θρόνο - καλεί στο Elsinore Castle για να εξακριβώσουν αν ο Hamlet είναι όντως τρελός. Στο σαιξπηρικό έργο οι Rosencrantz και Guildenstern δεν είναι απλά δευτερεύοντες χαρακτήρες, αλλά σχεδόν βουβοί κομπάρσοι και εδώ έγκειται το ιδιοφυές σχέδιο του Stoppard: παίρνει δύο ασήμαντους χαρακτήρες του Hamlet και τους κάνει πρωταγωνιστές προσπαθώντας να απαντήσει στο ερώτημα «τι συμβαίνει σε δύο δευτερεύοντες χαρακτήρες ενός κλασσικού έργου όταν αυτοί βρίσκονται εκτός σκηνής;». Το θεατρικό είναι κωμωδία που την διατρέχει μία ρομαντική ειρωνεία, χωρίς όμως να καταλήγει παρωδία του Hamlet. Παραμένει πιστό στο σαιξπηρικό έργο ενώ ταυτοχρόνως δημιουργεί μία δική του αυτόνομη δυναμική: η ιστορία εξελίσσεται όπως ακριβώς στον Hamlet του Shakespeare, ιδωμένη όμως από τη σκοπιά των Rosencrantz και Guildenstern που μετατρέπονται σε πρωταγωνιστές όταν ο Hamlet και οι υπόλοιποι χαρακτήρες μετατρέπονται σε δεύτερους ρόλους. Το θεατρικό ανήκει στο είδος του «μεταθεάτρου», δηλαδή στο είδος του θεάτρου που εστιάζει «στο ίδιο το θέατρο, που μιλάει κατά συνέπεια για τον εαυτό του κι αυτοπαρουσιάζεται ως τέτοιο». Δηλαδή, στο θεατρικό, όπως και στην ταινία, γινόμαστε μάρτυρες ενός θεατρικού κατά το οποίο μία σειρά άλλων θεατρικών παραστάσεων εντός του λαμβάνουν χώρα. Βλέπουμε δηλαδή τους Rosencrantz και Guildenstern να πρωταγωνιστούν στο δικό τους θεατρικό, να παίζουν στο θεατρικό του Hamlet και ταυτοχρόνως να παρακολουθούν και οι ίδιοι μία σειρά άλλων θεατρικών παραστάσεων που εξελίσσονται κατά την διάρκεια του αρχικού θεατρικού. Οι παραστάσεις αυτές, που τις βλέπουμε καθώς τις παρακολουθούν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της πρωταρχικής παράστασης, στην πραγματικότητα μας δείχνουν τα τμήματα της ιστορίας του Hamlet που οι Rosencrantz και Guildenstern δεν εμφανίζονται και που καταλαμβάνουν και το μεγαλύτερο μέρος του σαιξπηρικού έργου.

ΥΠΟΘΕΣΗ

Οι πρωταγωνιστές κοιμούνται τον ύπνο της ανυπαρξίας όταν ο Shakespeare τους συλλαμβάνει στο μυαλό του και στέλνει έναν αγγελιοφόρο να τους καλέσει στο κάστρο της Ελσινόρης στην Δανιμαρκία. Οι ήρωες ανεβαίνουν στα άλογα τους και ξεκινούν το ταξίδι τους προς το κάστρο χωρίς ωστόσο να γνωρίζουν ποιος ακριβώς είναι ο σκοπός του ταξιδιού τους. Στην πορεία βρίσκουν ένα νόμισμα στο χώμα όπου ο ένας εκ των δύο το ρίχνει πολλές φορές συνεχόμενα φέρνοντας πάντα «κορόνα». Εν συνεχεία πέφτουν πάνω σε έναν θεατρίνο με τον θίασο του - που τον παίζει εκπληκτικά ο Richard Dreyfuss – που τους ζητάει ένα κέρμα για να τους παίξει μία τραγωδία. Ρίχνουν το κέρμα που συνέχεια έφερνε «κορόνα» αλλά τώρα φέρνει «γράμματα». Πρόκειται για τον θίασσο που θα εμφανιστεί αργότερα στο κάστρο και θα παίξει τα θεατρικά που θα δείχνουν την ιστορία του Hamlet. Έπειτα φτάνουν στο κάστρο όπου και μαθαίνουν από τον Βασιλιά Claudius ότι η αποστολή που τους έχει ανατεθεί είναι να διευκρινίσουν τον λόγο της «ξαφνικής μεταβολής της διάθεσης του Hamlet». Μόνο που οι Rosencrantz και Guildenstern δεν θυμούνται κανέναν Hamlet. Εδώ δεν θυμούνται ποιος από τους δύο είναι ο Rosencrantz και ποιος ο Guildenstern κι όλο μπερδεύονται μεταξύ τους: ο Shakespeare δεν το διευκρινίζει ποτέ μέσα στο θεατρικό, αφού είναι εντελώς ασήμαντοι. Μέσα στο κάστρο, πέραν της πεντάλεπτης συζήτησης τους με τον Hamlet, που πρακτικά αυτοί δεν μιλάνε καθόλου αλλά ακούνε έναν ακόμα διάσημο μονόλογο του, κάνουν βόλτες και συζητάνε ακατάπαυστα φιλοσοφικά και υπαρξιακά ζητήματα, λογομαχούν και ειρωνεύονται, πέφτουν σε γκάφες και προβαίνουν σε αναχρονιστικές ανακαλύψεις (από hamburgers μέχρι τον νόμο της βαρύτητας) ενώ διερευνούν την μυστήρια υπόθεση του Hamlet. Έπειτα από μία σειρά θεατρικών παραστάσεων, ανάλυσης της συμπεριφοράς του Hamlet και ατελείωτων κωμικών λογοπαιγνίων, καταλήγουν στο αναπόφευκτα τραγικό φινάλε τους που ο τίτλος του θεατρικού έχει προδικάσει.

ΑΝΑΛΥΣΗ

Τους Rosencrantz και Guildenstern παίζουν, στους πρώτους πρωταγωνιστικούς τους ρόλους, οι Gary Oldman και Tim Roth. Το “Rosencrantz & Guildenstern Are Dead” παρουσιάστηκε το 1990 στο φεστιβάλ της Βενετίας όπου και κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα.
Η ταινία (όπως και το θεατρικό) παρεμβαίνει στο κλασικό έργο του Shakespeare σχολιάζοντας και ερμηνεύοντας τους προβληματισμούς του Hamlet μέσω ενός πολυεπίπεδου χιούμορ, ειρωνείας αλλά και με εκλάμψεις καθαρού φιλοσοφικού στοχασμού.
Το έργο του Stoppard έχει επηρεαστεί βαθιά από το «Θέατρο του Παραλόγου» και δη από το “Waiting for Godot” με αποτέλε
σμα οι περισσότεροι διάλογοι και καταστάσεις να αναιρούν τον ορθολογισμό και τον ρεαλισμό προάγοντας τις ασαφείς και ρευστές ταυτότητες των πρωταγωνιστών, ασήμαντες πλοκές, επαναληπτικούς και χωρίς νόημα διαλόγους και δραματικές ασυνέπειες που κινούν την ιστορία τους. Οι Rosencrantz και Guildenstern είναι, τελικά, και πρωταγωνιστές και κομπάρσοι σε διαφορετικές παραστάσεις εντός του μεγάλου θεάτρου του κόσμου («Όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή», έγραφε χαρακτηριστικά ο Shakespeare στο “Όπως σας αρέσει”), όπως εξάλλου όλοι μας.
Ενώ το θεατρικό είναι διεθνώς αναγνωρισμένο η ταινία δίχασε κοινό και κριτικούς. Κάποιοι την λάτρεψαν (κυρίως οι θεατρόφιλοι) ενώ άλλοι την έθαψαν. Ο Ebert Roger την περιγράφει ως “a mess” και όντως η ταινία παρουσιάζει πολλές αρρυθμίες, με κάποιες της σκηνές να είναι εκπληκτικές και άλλες πληκτικές. Η μεταφορά ενός θεατρικού στην 7η Τέχνη είναι, εξάλλου, πάντα μία ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση. Ενώ ως κινηματογραφική εκτέλεση υστερεί, ως ιδέα παραμένει ιδιοφυές. Οι Gary Oldman και Tim Roth παίζουν εξαιρετικά τους ρόλους των Rosencrantz και Guildenstern και οι διάλογοι της ταινίας, όπως και του θεατρικού, είναι ευφυέστατοι.



*By Philippos V Philios

Monday, 25 May 2020

UNITED STATES BILL OF RIGHTS


United States Bill of Rights

15 Δεκεμβρίου 1791

Τροποποίηση I: Το Κογκρέσο των ΗΠΑ πρέπει να προστατεύει τα δικαιώματα της ελευθερίας του λόγου, της ελευθερίας του τύπου, της ελευθερίας της διαμαρτυρίας και της ελευθερίας της θρησκευτικής πεποίθησης.

Τροποποίηση II: Οι κάτοικοι της χώρας έχουν το δικαίωμα οπλοκατοχής το οποίο είναι απαραβίαστο.

Τροποποίηση III: Η κυβέρνηση δεν μπορεί να στείλει στρατιώτες να μείνουν σε ιδιωτική ιδιοκτησία χωρίς την άδεια των ιδιοκτητών.

Τροποποίηση IV: Η κυβέρνηση δεν μπορεί να εισβάλει σε ιδιωτική ιδιοκτησία αν δεν κατέχει επίσημο ένταλμα που μπορεί να αποκτήσει μέσω άδειας με συγκεκριμένη διαδικασία αν έχει υποψίες ότι κάποιο άτομο έχει διαπράξει έγκλημα.

Τροποποίηση V: Η κυβέρνηση δεν μπορεί να δικάσει τα άτομα για αδικήματα εάν κάποιος ένορκος δεν έχει υποβάλει κατηγορητήριο. Επίσης ισχύει η αρχή του δεδικασμένου δηλαδή ένα άτομο δεν μπορεί να δικαστεί για το ίδιο έγκλημα δύο φορές. Η κυβέρνηση πρέπει να ακολουθήσει ειδική διαδικασία πριν τιμωρήσει ή κάνει κατάσχεση ιδιοκτησίας κάποιου ατόμου. Ένα άτομο σε δίκη για ένα έγκλημα δεν χρειάζεται να καταθέσει εναντίον του.

Τροποποίηση VI: Το άτομο που έχει κατηγορηθεί για ένα έγκλημα πρέπει να πάρει μια γρήγορη δίκη από έναν ένορκο. Αυτό το άτομο έχει το δικαίωμα δικηγόρου στη δίκη. Πρέπει να ειπωθούν οι κατηγορίες. Το άτομο μπορεί να ρωτήσει τους μάρτυρες προς όφελος του καθώς και να φέρει δικούς του μάρτυρες για να καταθέσουν υπέρ του.

Τροποποίηση VII: Μία ένορκη δίκη χρειάζεται για πολιτικές υποθέσεις.

Τροποποίηση VIII: Η κυβέρνηση δεν μπορεί να δώσει εγγύηση και πρόστιμα ή άλλη βίαιη και ασυνήθιστη ή βάναυση τιμωρία.

Τροποποίηση IX: Η καταγραφή ατομικών δικαιωμάτων στο σύνταγμα και στην διακήρυξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν περιλαμβάνει όλα τα δικαιώματα των ανθρώπων και των πολιτειών.

Τροποποίηση X: Οποιαδήποτε δύναμη που το σύνταγμα δεν παραχωρεί στις ΗΠΑ ανήκει στις πολιτείες και του ανθρώπους. Αυτό δεν περιλαμβάνει δυνάμεις που το σύνταγμα αναφέρει ότι οι πολιτείες δεν μπορούν να έχουν.


Sunday, 24 May 2020

DECLARATION DES DROITS DE L'HOMME ET DU CITOYEN


Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen

26 Αυγούστου 1789

Οι αντιπρόσωποι του γαλλικού λαού, συγκεντρωμένοι σε Εθνική Συνέλευση, επειδή πιστεύουν ότι η άγνοια, η λήθη και η περιφρόνηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι οι αποκλειστικοί λόγοι της κοινής δυστυχίας και της διαφθοράς των κυβερνήσεων, αποφάσισαν να εκθέσουν σε μια επίσημη διακήρυξη τα φυσικά, αναπαλλοτρίωτα και ιερά δικαιώματα του ανθρώπου με τελικό σκοπό αυτή η διακήρυξη, μια και θα βρίσκεται συνέχεια μπροστά στα μάτια του κοινωνικού σώματος, να υπενθυμίζει σε όλους αδιάκοπα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Ακόμη σκοπεύει να καταστήσει τις αποφάσεις της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας περισσότερο σεβαστές, μια και θα μπορούν σε κάθε περίπτωση να συγκρίνονται με τον τελικό στόχο του κάθε πολιτικού θεσμού. Τέλος, η διακήρυξη αυτή αποβλέπει να στρέψει τις διεκδικήσεις των πολιτών, που θα στηρίζονται πια σε απλές αρχές και αναμφισβήτητες, προς τη στήριξη του Συντάγματος και προς το γενικό καλό.

Επομένως, η Εθνική Συνέλευση μπροστά και κάτω από την προστασία του Ανωτάτου Όντος αναγνωρίζει και διακηρύσσει τα παρακάτω δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη:

Άρθρο I: Οι άνθρωποι γεννιούνται και παραμένουν ελεύθεροι, με ίσα δικαιώματα. Κοινωνικές διακρίσεις γίνονται μόνο με γνώμονα το κοινό συμφέρον.

Άρθρο II: Σκοπός κάθε πολιτικής ένωσης αποτελεί η διατήρηση των φυσικών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του ανθρώπου. Τα δικαιώματα αυτά είναι η ελευθερία, η ιδιοκτησία, η ασφάλεια και η αντίσταση στη βία.

Άρθρο III: Το Έθνος είναι η αποκλειστική πηγή κάθε εξουσίας. Καμία ομάδα ανθρώπων και κανένα άτομο δεν μπορεί να ασκεί εξουσία που δεν απορρέει από το Έθνος.

Άρθρο IV: Ελευθερία σημαίνει το να μπορεί να πράττει το κάθε άτομο οτιδήποτε δε βλάπτει ένα άλλο άτομο. Έτσι, η άσκηση των φυσικών δικαιωμάτων κάθε ανθρώπου θέτει σαν όριο το σημείο εκείνο, από το οποίο αρχίζει η άσκηση των ίδιων δικαιωμάτων για το άλλο άτομο. Το όριο αυτό δεν καθορίζεται παρά μόνον από το νόμο.

Άρθρο V: Ο νόμος μπορεί να απαγορεύσει μόνο ό,τι είναι επιζήμιο για την κοινωνία. Ό,τι δεν απαγορεύεται από το νόμο θεωρείται επιτρεπτό και δεν μπορεί σε κανέναν να επιβληθεί να κάνει κάτι που δεν ορίζεται από το νόμο.

Άρθρο VI: Ο νόμος αποτελεί έκφραση της κοινής βούλησης. Όλοι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα, προσωπικά ή με αντιπροσώπους τους, να μετέχουν στη θέσπισή του. Ο νόμος πρέπει να είναι ο ίδιος για όλους, ανεξάρτητα αν προστατεύει ή τιμωρεί. Εφόσον όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο, μπορούν όλοι να μετέχουν το ίδιο και στα δημόσια αξιώματα, στις θέσεις και τις υπηρεσίες ανάλογα με τις ικανότητές τους και χωρίς καμία άλλη διάκριση παρά αυτή που πηγάζει από την αρετή τους και το ταλέντο τους.

Άρθρο VII: Κανένα άτομο δεν μπορεί να κατηγορηθεί, να συλληφθεί ή να κρατηθεί παρά μόνο στις περιπτώσεις που ο νόμος ορίζει και σύμφωνα με τις διαδικασίες που προκαθορίζονται από αυτόν. Όσοι αιτούνται, εκδιώκουν, και εκτελούν αμέσως ή εμμέσως αυθαίρετες εντολές πρέπει να τιμωρούνται. Όπως επίσης, κάθε πολίτης ο οποίος καλείται ή συλλαμβάνεται εν ονόματι του νόμου πρέπει να συμμορφώνεται αμέσως, κάθε αντίσταση που προβάλλει όντας ομολογία ενοχής.

Άρθρο VIII: Ο νόμος οφείλει να επιβάλλει ποινές που είναι αποκλειστικά και απόλυτα αναγκαίες. Κανείς δεν μπορεί να τιμωρηθεί παρά με νόμο που είχε θεσπιστεί πριν το αδίκημα και ο οποίος εφαρμόζεται νόμιμα.

Άρθρο IX: Επειδή κάθε άνθρωπος θεωρείται αθώος έως ότου αποδειχτεί η ενοχή του, αν κριθεί αναγκαίο να συλληφθεί, κάθε αυστηρό μέτρο που δεν θα ήταν αναγκαίο για τη σύλληψή του απαγορεύεται αυστηρά από το νόμο.

Άρθρο X: Κανείς δεν πρέπει να διώκεται για τις πεποιθήσεις του, ακόμη και τις θρησκευτικές, εφ’όσον η εκδήλωσή τους δεν διαταράσσει τη δημόσια τάξη που ο νόμος έχει επιβάλλει.

Άρθρο XI: Η ελεύθερη ανταλλαγή σκέψεων και ιδεών είναι ένα από τα πολυτιμότερα δικαιώματα του ανθρώπου. Επομένως, κάθε πολίτης έχει τη δυνατότητα να ομιλεί, να γράφει, και να τυπώνει τα έργα του ελεύθερα, αρκεί να μην κάνει κατάχρηση αυτής της ελευθερίας σε περιπτώσεις που ορίζονται σαφώς από το νόμο.

Άρθρο XII: Η εξασφάλιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη κάνει αναγκαία την ύπαρξη μιας κρατικής εξουσίας. Άρα αυτή η εξουσία έχει θεσπιστεί για το καλό όλων και όχι για την ιδιωτική ωφέλεια αυτών, στους οποίους έχει ανατεθεί.

Άρθρο XIII: Για τη συντήρηση της κρατικής εξουσίας και για τα έξοδα της διοίκησης μια κοινή συνεισφορά είναι αναγκαία. Η συνεισφορά αυτή πρέπει να είναι κατανεμημένη με δικαιοσύνη στους πολίτες, ανάλογα με τις δυνατότητές τους

Άρθρο XIV: Όλοι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα, αυτοπροσώπως ή με τους αντιπροσώπους τους, ν’αποδέχονται ελεύθερα την αναγκαιότητα της δημόσιας εισφοράς, να παρακολουθούν τη χρήση της και να καθορίζουν την ποσότητα, τη διάθεση, την είσπραξη και τη διάρκειά της.

Άρθρο XV: Η κοινωνία έχει το δικαίωμα να ζητήσει ευθύνη από κάθε δημόσιο λειτουργό για τον τρόπο που άσκησε το λειτούργημά του.

Άρθρο XVI: Κάθε κοινωνία η οποία δεν έχει εξασφαλίσει τα δικαιώματα των πολιτών της και δεν έχει καθορίσει με ακρίβεια τη διάκριση των εξουσιών, δεν μπορεί να θεωρηθεί οργανωμένη.

Άρθρο XVII: Επειδή η ιδιοκτησία είναι ένα απαραβίαστο και ιερό δικαίωμα κανείς δεν μπορεί να τη στερηθεί παρά μόνο σε περίπτωση δημόσιας ανάγκης που έχει καθορισθεί από το νόμο και φυσικά με την προϋπόθεση να καταβληθεί προηγουμένως στον κάτοχο μια δίκαιη αποζημίωση.



*ΠΗΓΗ: ιστοσελίδα της Προεδρίας της Δημοκρατίας www.elysee.fr.