Το “Rosencrantz & Guildenstern Are Dead” είναι θεατρικό έργο του πολυβραβευμένου βρετανού θεατρικού συγγραφέα Tom Stoppard που ανέβηκε για πρώτη φορά στο σανίδι το 1966. Εικοσιτέσσερα χρόνια αργότερο ο Stoppard το σκηνοθέτησε και για την μεγάλη οθόνη. Το θεατρικό είναι εμπνευσμένο από τον “Hamlet” του William Shakespeare. Οι Rosencrantz και Guildenstern είναι οι δύο παιδικοί φίλοι του Hamlet που o Βασιλιάς Claudius - ο οποίος δολοφόνησε τον πατέρα του Hamlet και παντρεύτηκε την γυναίκα του παίρνοντας έτσι τον θρόνο - καλεί στο Elsinore Castle για να εξακριβώσουν αν ο Hamlet είναι όντως τρελός. Στο σαιξπηρικό έργο οι Rosencrantz και Guildenstern δεν είναι απλά δευτερεύοντες χαρακτήρες, αλλά σχεδόν βουβοί κομπάρσοι και εδώ έγκειται το ιδιοφυές σχέδιο του Stoppard: παίρνει δύο ασήμαντους χαρακτήρες του Hamlet και τους κάνει πρωταγωνιστές προσπαθώντας να απαντήσει στο ερώτημα «τι συμβαίνει σε δύο δευτερεύοντες χαρακτήρες ενός κλασσικού έργου όταν αυτοί βρίσκονται εκτός σκηνής;». Το θεατρικό είναι κωμωδία που την διατρέχει μία ρομαντική ειρωνεία, χωρίς όμως να καταλήγει παρωδία του Hamlet. Παραμένει πιστό στο σαιξπηρικό έργο ενώ ταυτοχρόνως δημιουργεί μία δική του αυτόνομη δυναμική: η ιστορία εξελίσσεται όπως ακριβώς στον Hamlet του Shakespeare, ιδωμένη όμως από τη σκοπιά των Rosencrantz και Guildenstern που μετατρέπονται σε πρωταγωνιστές όταν ο Hamlet και οι υπόλοιποι χαρακτήρες μετατρέπονται σε δεύτερους ρόλους. Το θεατρικό ανήκει στο είδος του «μεταθεάτρου», δηλαδή στο είδος του θεάτρου που εστιάζει «στο ίδιο το θέατρο, που μιλάει κατά συνέπεια για τον εαυτό του κι αυτοπαρουσιάζεται ως τέτοιο». Δηλαδή, στο θεατρικό, όπως και στην ταινία, γινόμαστε μάρτυρες ενός θεατρικού κατά το οποίο μία σειρά άλλων θεατρικών παραστάσεων εντός του λαμβάνουν χώρα. Βλέπουμε δηλαδή τους Rosencrantz και Guildenstern να πρωταγωνιστούν στο δικό τους θεατρικό, να παίζουν στο θεατρικό του Hamlet και ταυτοχρόνως να παρακολουθούν και οι ίδιοι μία σειρά άλλων θεατρικών παραστάσεων που εξελίσσονται κατά την διάρκεια του αρχικού θεατρικού. Οι παραστάσεις αυτές, που τις βλέπουμε καθώς τις παρακολουθούν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της πρωταρχικής παράστασης, στην πραγματικότητα μας δείχνουν τα τμήματα της ιστορίας του Hamlet που οι Rosencrantz και Guildenstern δεν εμφανίζονται και που καταλαμβάνουν και το μεγαλύτερο μέρος του σαιξπηρικού έργου.
ΥΠΟΘΕΣΗ
Οι πρωταγωνιστές κοιμούνται τον ύπνο της ανυπαρξίας όταν ο Shakespeare τους συλλαμβάνει στο μυαλό του και στέλνει έναν αγγελιοφόρο να τους καλέσει στο κάστρο της Ελσινόρης στην Δανιμαρκία. Οι ήρωες ανεβαίνουν στα άλογα τους και ξεκινούν το ταξίδι τους προς το κάστρο χωρίς ωστόσο να γνωρίζουν ποιος ακριβώς είναι ο σκοπός του ταξιδιού τους. Στην πορεία βρίσκουν ένα νόμισμα στο χώμα όπου ο ένας εκ των δύο το ρίχνει πολλές φορές συνεχόμενα φέρνοντας πάντα «κορόνα». Εν συνεχεία πέφτουν πάνω σε έναν θεατρίνο με τον θίασο του - που τον παίζει εκπληκτικά ο Richard Dreyfuss – που τους ζητάει ένα κέρμα για να τους παίξει μία τραγωδία. Ρίχνουν το κέρμα που συνέχεια έφερνε «κορόνα» αλλά τώρα φέρνει «γράμματα». Πρόκειται για τον θίασσο που θα εμφανιστεί αργότερα στο κάστρο και θα παίξει τα θεατρικά που θα δείχνουν την ιστορία του Hamlet. Έπειτα φτάνουν στο κάστρο όπου και μαθαίνουν από τον Βασιλιά Claudius ότι η αποστολή που τους έχει ανατεθεί είναι να διευκρινίσουν τον λόγο της «ξαφνικής μεταβολής της διάθεσης του Hamlet». Μόνο που οι Rosencrantz και Guildenstern δεν θυμούνται κανέναν Hamlet. Εδώ δεν θυμούνται ποιος από τους δύο είναι ο Rosencrantz και ποιος ο Guildenstern κι όλο μπερδεύονται μεταξύ τους: ο Shakespeare δεν το διευκρινίζει ποτέ μέσα στο θεατρικό, αφού είναι εντελώς ασήμαντοι. Μέσα στο κάστρο, πέραν της πεντάλεπτης συζήτησης τους με τον Hamlet, που πρακτικά αυτοί δεν μιλάνε καθόλου αλλά ακούνε έναν ακόμα διάσημο μονόλογο του, κάνουν βόλτες και συζητάνε ακατάπαυστα φιλοσοφικά και υπαρξιακά ζητήματα, λογομαχούν και ειρωνεύονται, πέφτουν σε γκάφες και προβαίνουν σε αναχρονιστικές ανακαλύψεις (από hamburgers μέχρι τον νόμο της βαρύτητας) ενώ διερευνούν την μυστήρια υπόθεση του Hamlet. Έπειτα από μία σειρά θεατρικών παραστάσεων, ανάλυσης της συμπεριφοράς του Hamlet και ατελείωτων κωμικών λογοπαιγνίων, καταλήγουν στο αναπόφευκτα τραγικό φινάλε τους που ο τίτλος του θεατρικού έχει προδικάσει.
ΑΝΑΛΥΣΗ
Τους Rosencrantz και Guildenstern παίζουν,
στους πρώτους πρωταγωνιστικούς τους ρόλους, οι Gary Oldman και Tim Roth. Το
“Rosencrantz & Guildenstern Are Dead” παρουσιάστηκε το 1990 στο φεστιβάλ
της Βενετίας όπου και κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα.
Η ταινία (όπως και το θεατρικό) παρεμβαίνει στο κλασικό έργο του Shakespeare
σχολιάζοντας και ερμηνεύοντας τους προβληματισμούς του Hamlet μέσω ενός
πολυεπίπεδου χιούμορ, ειρωνείας αλλά και με εκλάμψεις καθαρού φιλοσοφικού
στοχασμού.
Το έργο του Stoppard έχει επηρεαστεί βαθιά από το «Θέατρο του Παραλόγου» και δη
από το “Waiting for Godot” με αποτέλεσμα οι περισσότεροι διάλογοι και
καταστάσεις να αναιρούν τον ορθολογισμό και τον ρεαλισμό προάγοντας τις ασαφείς
και ρευστές ταυτότητες των πρωταγωνιστών, ασήμαντες πλοκές, επαναληπτικούς και
χωρίς νόημα διαλόγους και δραματικές ασυνέπειες που κινούν την ιστορία τους. Οι
Rosencrantz και Guildenstern είναι, τελικά, και πρωταγωνιστές και κομπάρσοι σε
διαφορετικές παραστάσεις εντός του μεγάλου θεάτρου του κόσμου («Όλος ο κόσμος
είναι μια σκηνή», έγραφε χαρακτηριστικά ο Shakespeare στο “Όπως σας αρέσει”), όπως
εξάλλου όλοι μας.
Ενώ το θεατρικό είναι διεθνώς αναγνωρισμένο η ταινία δίχασε κοινό και
κριτικούς. Κάποιοι την λάτρεψαν (κυρίως οι θεατρόφιλοι) ενώ άλλοι την έθαψαν. Ο
Ebert Roger την περιγράφει ως “a mess” και όντως η ταινία παρουσιάζει πολλές
αρρυθμίες, με κάποιες της σκηνές να είναι εκπληκτικές και άλλες πληκτικές. Η
μεταφορά ενός θεατρικού στην 7η Τέχνη είναι, εξάλλου, πάντα μία ιδιαίτερα
δύσκολη υπόθεση. Ενώ ως κινηματογραφική εκτέλεση υστερεί, ως ιδέα παραμένει
ιδιοφυές. Οι Gary Oldman και Tim Roth παίζουν εξαιρετικά
τους ρόλους των Rosencrantz και Guildenstern και οι διάλογοι της ταινίας, όπως και
του θεατρικού, είναι ευφυέστατοι.
*By Philippos V Philios