Το 'Mank' του David Fincher αφορά το παρασκήνιο της
'Μεγαλύτερης Ταινίας Όλων των Εποχών', του Citizen Kane (1941) του Orson Welles. Κατ' αρχάς να πούμε ότι, από ιστορική, τεχνική αλλά και
περιεχομενική σκοπιά, το Citizen Kane είναι όντως η σημαντικότερη ταινία που έχει γυριστεί
ποτέ. Για αυτό και, από τον θάνατο του Welles και έπειτα, άρχισαν να γυρίζονται
ντοκιμαντέρ και ταινίες για αυτήν (το RKO 281 του 1999 παρουσιάζει μεγάλο
ενδιαφέρον) που ασχολούνται με το πώς γυρίστηκε, τα εμπόδια που συνάντησε, το
παρασκήνιο της καθώς και την μυθολογία που αναπτύχθηκε για αυτήν μέσα στα
χρόνια. Εν προκειμένω, ο Fincher καταπιάνεται με το θέμα του screenplay, με σκοπό να αναδείξει και να αποδώσει φόρο τιμής στον Herman J. Mankiewicz ("Mank"), ο οποίος είναι ο πραγματικός εμπνευστής και
συγγραφέας της ιστορίας του Citizen Kane. Ο Herman J. Mankiewicz, ιδιοφυής όπως και ο αδελφός του Joseph L. Mankiewicz που γύρισε αριστουργήματα, ήρθε σε
επαφή τόσο με τον William Randolph Hearst όσο και με την μνηστή του Marion Davies στα χολιγουντιανά πάρτυ πίσω από τα
φώτα της δημοσιότητας και βάσει των εντυπώσεων που αποκόμισε βιωματικά έγραψε
το σενάριο, που ασφαλώς και αφορά την ζωή και την προσωπικότητα του Hearst, όσο κι αν το αρνήθηκαν με τον Welles στην πορεία. Ο Orson Welles ήταν, αυτός, ωστόσο, που του είχε
προτείνει από την αρχή να συνεργαστούν και να γράψουν ένα σενάριο μαζί.
Φαίνεται πως θα του έδινε χρήματα για να μείνει uncredit, τακτική που συνέβαινε συχνά και
που, ιδίως ο Herman J. Mankiewicz έκανε συνέχεια, π.χ. και στο
αριστουργηματικό 'The Wizard of Oz' (1939) του Victor Fleming συνέβαλε στο σενάριο, χωρίς να
φάινεται πουθενά. Στην πορεία συγγραφής του σεναρίου όμως, ο αλκοολικός,
τζογαδόρος, αυτοκαταστροφικός και σε παρακμή Herman J. Mankiewicz που θα πέθαινε 10 χρόνια αργότερα,
κατάλαβε ότι αυτό που γράφει είναι το αριστούργημα της ζωής του, κυριολεκτικά
το magnum opus του, και πως δεν μπορεί να το δώσει uncredit. Φυσικά, ο Orson Welles, όταν του το είπε, εξοργίστηκε,
αλλά δέχτηκε εντέλει να εμφανιστούν ως co-screenwriters. Η άποψη μου είναι ότι όσο ιδιοφυία
κι αν ήταν ο Welles, αυτό το σενάριο δεν θα μπορούσε ποτέ να το έχει γράψει
στα 23 του. Ασφαλώς και το έγραψε ο 'Mank', ο οποίος γνώρισε από κοντά αυτά
τα πρόσωπα, κι ο οποίος είχε την πείρα της ζωής για να διαυγάσει τέτοια
συμβάντα και να τα μετουσιώσει γραπτώς. Αλλά, προφανώς και ο Welles το δούλεψε παράλληλα και του έκανε τις τελικές
διορθώσεις - μην ξεχνάμε ότι αυτός είχε την χρηματοδότηση, αυτός το
σκηνοθέτησε, αυτός πρωταγωνίστησε κτλ και αυτός είχε τον τελευταίο λόγο.
Επομένως, ενώ το πρωταρχικό σενάριο το έγραψε ο Mank, και του αξίζουν τα credits, διότι ήταν ιδιοφυές, υπάρχει και Welles μέσα σε αυτό από μετέπειτα παρεμβάσεις, που δεν ήταν
λίγες, και μόνον έτσι μπορεί να εξηγηθεί εντέλει η αριστουργηματική του
απόδοση, τόσο σκηνοθετικά όσο και από ηθοποιία, που έκανε ο Welles.
Πέραν αυτών όμως, είναι σημαντικό που ο Fincher αποδίδει φόρο τιμής σε έναν όντως μεγάλο γραφιά, και
διορθώνει μία ιστορική αδικία (κυριολεκτικά το χόλιγουντ χτίστηκε πάνω του και
ξεχάστηκε). Είναι, επίσης, πολύ σημαντικό το θέμα που θίγει: η αναγνώριση της
εργασίας ή, για να το θέσουμε και με σύγχρονους όρους, ο DF επιστρέφει στο θέμα της "πνευματικής
ιδιοκτησίας", που έθιξε και στο The Social Network (2010) και αναδεικνύεται στην
σύγχρονη εποχή όλο και πιο έντονα, ιδίως στους καλλιτεχνικούς χώρους.
Σαν ταινία, τώρα, το 'Mank', δεν λέει πολλά πράγματα και όσοι δεν γνωρίζουν ή δεν τους ενδιαφέρει η εν λόγω ιστορία, μάλλον θα πλήξουν. Δεν αφορά το ευρύ κοινό, αλλά μάλλον τους cinephiles, ιστορικούς και κριτικούς του cinema, για αυτό και επέλεξε ο DF να το βγάλει στο Netflix. Το chiaroscuro του δεν είναι έντονο, πράγμα που νομίζω συμβαίνει σε όλες τις σύγχρονες Noir αποδόσεις, όπως π.χ. και στο 'The Man Who Wasn't There' (2001) των αδελφών Coen. Αστοχούν όλες να πιάσουν το 'dark and gloomy' noir cinematography των 40s και 50s. Ίσως να είναι τεχνικό. Τον DF πάντα τον έλκυε το Noir cinematography, πράγμα που φαίνεται και στο Mindhunter (με εικόνα Erik Messerschmidt), αλλά και σε όλες τις υπόλοιπες τανίες του που είναι Noirish. Το σενάριο το έγραψε ο εκλειπών πατέρας του DF και ήταν οικογενειακή υπόθεση η ολοκλήρωση και το γύρισμα της εν λόγω ταινίας. Ο Gary Oldman παίζει εξαιρετικά, όπως πάντα.
*By Philippos V Philios.